Een jaar na Adolescence richt Louis Theroux’ documentaire ‘Inside the manosphere’ opnieuw de maatschappelijke aandacht op de manosfeer: groeperingen, accounts, podcasts en andere content op sociale media en internetfora over dat mannen hun dominante positie in de samenleving kwijtraken en die daar vrouwen en feminisme de schuld van geven. Theroux geeft een inkijkje in hoe ‘manfluencers’ mannelijkheidsnormen en vrouwenhaat inzetten om geld te verdienen, profiterend van onzekere jongens en mannen. Met effect: vorige week kwam internationaal onderzoek uit van onder andere IPSOS waaruit blijkt dat gen Z-mannen vaker conservatieve genderopvattingen hebben dan boomermannen. Wat beide echter niet doen, is antwoord geven op de vraag: waarom spreekt deze content jongens aan?
Het is goed dat we weten wat de impact van sociale media is, wat algoritmes kinderen voorschotelen en hoe dat effect heeft. Jongens die opgroeien en hun identiteit vormen worden online verleid door de boodschap dat al hun problemen zouden verdwijnen als ze maar ‘meer mannelijk’ en ‘minder kwetsbaar’ zouden worden.
Het gedachtegoed van de manosfeer is niet nieuw, maar het patriarchaat in een nieuw jasje. Dat is waarom jongens zo vatbaar zijn voor deze antifeministische boodschappen: het zijn ideeën die ze herkennen.
‘Manfluencers’ doen daar een schepje bovenop met valse beloftes: ze geven een helder maar onhaalbaar stappenplan voor spieren, snel geld en toegang tot vrouwen als weg naar geluk. Zo bieden zij jongens een gevoel van maakbaarheid en houvast, en van superioriteit en begrepen worden, overgoten met een saus van slachtofferschap en zondebokdenken. Hun volgers worden dagelijks online toegeschreeuwd dat ze niet goed genoeg zijn, zwak zijn, niet mogen klagen. Dit zorgt voor meer onzekerheid, eenzaamheid, mentale problemen, een ongezond lichaamsbeeld en meer geweld en intimidatie van vrouwen, meiden en lhbtqia+ personen.
Toch moeten we erkennen dat dat verhaal blijkbaar in een behoefte voorziet. Die behoefte is heel menselijk: jongens hebben connectie nodig, gezien worden, mogen zijn wie ze willen zijn.
Opgroeien in de huidige samenleving is lastig: de klimaatcrisis, de onzekere toekomst en de prestatiemaatschappij maken onzeker. Bovendien is het waar wat influencers zeggen: het is nu moeilijker om met een inkomen genoeg te verdienen dan vroeger, en daarmee is de traditionele mannenrol van kostwinner niet meer haalbaar. Dat is niet de schuld van feminisme, maar van politieke keuzes. Tegelijkertijd wordt jongens geleerd dat zij niet onzeker mogen zijn, altijd een oplossing moeten hebben, en daar allemaal niet over te praten. Manfluencers bieden hen een schijn van zekerheid, terwijl wat zij nodig hebben is: onzeker mogen zijn.
Het tegengif voor de manosfeer is niet jongens veroordelen en verdacht maken en daarmee bijdragen aan hun gevoel van er niet mogen zijn, maar een beter antwoord bieden op hun vragen. Gesprekken met jongens, op scholen en met hun ouders, moeten zich niet enkel richten op de gevaren van online rabbit holes, maar op het bredere issue van identiteitsvorming van jonge mannen. We moeten erkennen dat we als maatschappij onze jongens tekort doen.
Dus ouders, docenten, iedereen die met tienerjongens te maken heeft: toon interesse in wat er onder die misogyne oppervlakte gebeurt. Normeren van uitsluiting is belangrijk, maar moraliseren helpt niet. Laat je eigen kwetsbaarheid zien: dat jij het ook niet weet geeft hen de vrijheid om het ook niet te hoeven weten. Wijs jongens op het verdienmodel van influencers (daar helpt de documentaire van Theroux bij), en bespreek samen de vragen waar ze in de manosfeer een antwoord op hopen te vinden. Jongens hebben een enorme behoefte om hierover te praten, maar daar is met leeftijdsgenoten vaak geen ruimte voor. Sla een arm om ze heen, hoor hun noodkreet en neem die serieus. Geef jongens de ruimte om mens te zijn.
Djoeke Ardon, onderzoeker genderrechtvaardigheid bij Movisie, en Jip Mars, algemeen directeur Emancipator
